آغاز کارگاه­ های آموزشی فیلمنامه نویسی خلاق
چگونه خلاقانه بنویسیم؟

        اولین کارگاه آموزشی فیلمنامه نویسی خلاق با هدف پرورش خلاقیت فراگیران در فیلمنامه نویسی و افزایش مهارت آنها در نگارش ایده ها و طرح   های بدیع، جذاب و تاثیرگذار از 10 تا 97/913 به مدت ۳۲ ساعت با حضور ۲۲ نفر از فیلمنامه­ نویسان مراکز استان ها در قم برگزار شد. حمیدرضا   حافظی، تدریس کارگاه فیلمنامه نویسی خلاق را بر عهده داشت. وی سابقه سه دهه فیلمنامه نویسی و کارگردانی در ژانرهای کمدی و کودک و نوجوان را  دارد. فراگیران از مراکز آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، قم، قزوین، گلستان، خراسان شمالی، خوزستان، بوشهر و کرمان در این کارگاه آموزشی شرکت کردند. شایان توجه است این کارگاه در اولین برگزاری منطقه ای خود، با استقبال بسیار خوب فراگیران روبرو شد تا حدی که شرکت کنندگان ضمن قدردانی از تشکیل این کارگاه آموزشی، خواستار تداوم این رویداد علمی_ هنری شدند. به طور کلی برگزاری این کارگاه آموزشی در سال 97 برای 150 نفر پیش ­بینی شده است.در این گزارش به بررسی بخش­های مختلف این کارگاه آموزشی پرداخته می­شود.

 

    ضرورت و هدف برگزاری کارگاه

         نقش و اهمیت فیلمنامه در توفیق برنامه های نمایشی بر هیچکس پوشیده نیست و این در حالی است که نیاز بینندگان به تولیدات فیلم و سریال روز   به  روز بیشتر می شود. به همین خاطر اداره کل آموزش، برای اولین بار در صدد برگزاری کارگاه فیلمنامه نویسی خلاق برآمده است.کارگاهی که نوشتن را   در حین عمل توضیح می دهد و بیش از آنکه به مبانی نظری و تئوری های فیلمنامه نویسی بپردازد به قوه تخیل فیلمنامه نویس توجه می کند. این کارگاه   آموزشی بسیار برانگیزاننده و الهام بخش است و از آنجا که سوژه یابی و پرورش ایده و نگارش طرح از مهمترین گام های خلاقیت در فیلمنامه نویسی   محسوب می شود، محتوای کارگاه بر اساس تکنیک های آزادسازی ذهن و تربیت ذهن پویا طراحی شده است. این کارگاه قصد دارد توجه شرکت کنندگان   را به خودباوری در خلاقیت جلب نماید و به آنها کمک کند تا خلاقانه ایده پردازی کرده و سپس با آگاهی از فنون شخصیت و داستان، ایده ها را توسعه   داده  و به درستی به طرح های مناسب تبدیل نمایند.

 

    مهم­ترین مباحث مطرح شده در کارگاه

         1.         خودباوری در خلاقیت

         2.         توصیف مراحل خلاقیت

         3.         مدیتیشن و بیدار کردن ذهن خلاق

         4.         تکنیک های متنوع خلق ایده

         5.         تکنیک های ایده پردازی

          6.         روش های تقویت ایده

         7.         فنون بداهه پردازی خلق شخصیت

         8.         فنون بداهه پردازی خلق داستان

         9.         تکنیک های همدلی سریع با شخصیت

       10.       حرکت از ایده به داستان

       11.       فنون تقویت کشمکش و تعلیق

       12.       گام های ضروری نگارش طرح نهایی

 

    دیدگاه مدرس کارگاه (آقای حمیدرضا حافظی)

        من یقین دارم که خلاقیت را می توان یاد گرفت. مهارت های خودباوری در خلاقیت، مانند عضلات بدن با تمرین رشد می کند و قوی تر می شود.     تخیل یک عضله نادیدنی است که می توان آن را تقویت کرد.ما می توانیم بیاموزیم که مغز خود را فعالتر کنیم، انعطاف پذیرتر بیندیشیم و ذهن خود را به   روی شیوه های جدید بگشائیم. خلاقیت نعمتی کمیاب نیست که تنها آدم های خوش شانس از آن بهره ببرند، هر شخصی می تواند خودباوری در خلاقیت   را بدست آورد. ماموریت من در کارگاه فیلمنامه نویسی خلاق این است که تا حد توان به افراد بیشتری برای کشف مجدد ظرفیت های خلاقانه نویسندگی   شان کمک کنم. فیلمنامه نویسی، عرصه ابداع و نوآوری است و مثل یک اقیانوس جا را برای خلاقیت باز گذاشته است، ما با غواصی در اعماق ذهن   ناخودآگاه مان می توانیم ایده های بکر و تازه ای بدست آوریم، همچون غواصی که هر چقدر پایین تر می رود فرصت های بیشتری برای صید ماهی  های  نادر و یا مرواریدهای بهتر پیدا می کند. من در این کارگاه آموزشی از دانش های مدیتیشن و تجسم خلاق، روانشناسی خلاقیت و فنون نویسندگی   خلاق بسیار استفاده کردم و خوشبختانه با مشارکت خیلی خوب شرکت کنندگان که اکثر آنها تجربه های خوبی در زمینه نویسندگی داشتند، با تمرین های   کارگاهی فیلمنامه نویسی غریزی و شهودی، به نتایج سودمندی رسیدیم. همچنین در پایان هر تمرین فردی و یا گروهی، تئوری های لازم برای تقویت و   شکل دهی ایده ها و شخصیت پردازی و داستان ارائه شد. در مجموع می توانم بگویم که کلاس شور و حال خاصی داشت، و نظر و احساس شرکت   کنندکان این بود که حالا می توانند بهتر و خلاقانه تر از قبل بنویسند، و این مهمترین دست آورد کارگاه آموزشی " فیلمنامه نویسی خلاق"  بود.

    در ادامه به منظور بهره ­مندی علاقمندان حوزه فیلنامه ­نویسی یکی از مباحث مطرح شده در این کارگاه آموزشی ارائه می­شود.

 

    تکنیک­هایی برای ایجاد همدلی با شخصیت

 حمیدرضا حافظی

         شخصیت اصلی داستان، باید دارای ویژگی هایی باشد که توجه بیننده را به خود جلب نماید و ترحم، همدردی و یا تحسین و تشویق مخاطب را   برانگیزد. به عبارت دیگر تماشاگر به سرنوشت قهرمان داستان علاقه مند شود و خود را در غم و شادی او شریک بداند تا در کشمکش داستان، جانب او   را بگیرد. در غیر این صورت رغبتی برای دنبال کردن داستان نخواهد داشت. برای سمپاتیک کردن شخصیت اصلی، از روش های زیر می توان   استفاده  کرد:

  1.   1. شخصیت را در موقعیت بداقبالی ناخواسته قرار دهید. یعنی شخصیت اصلی قربانی شرایطی باشد که از دایره اراده اش خارج است. از دست دادن عزیزان، جدایی یا مرگ معشوق، بی گناهی در مظان اتهام، از دست دادن شغل، فقر و مانند این ها به سرعت می توانند تماشاگر را با شخصیت اصلی همراه کنند.
  2.   2. مثلا شخصیت اصلی را نسبت به کودکان و یا سالخوردگان، مهربان و دلسوز نشان دهید. از آنجا که کودکان نمایانگر معصومیت اند، دوستداران کودکان به طور طبیعی جذابیت و گیرایی خاصی پیدا می کنند.

  ۳.زندگی شخصیت را برای حفظ دیگران به خطر اندازید. تمایل به قربانی کردن خود برای حفظ دیگران، خصوصا برای یک محبوب، تا حد زیادی همدلی ایجاد می کند.

  ۴.به شخصیت شور و شوق خاصی بدهید. شور و شوق، شخصیت را آکنده از احساسات و عواطف عمیقی از عشق یا میل شدید به انجام کاری می کند و بدینوسیله احساسات مشابهی در درون بیننده پیدا می شود.

  ۵.شخصیت را متمایز کنید. مردم شیفته چیزهای متفاوت، غیر عادی و یگانه هستند. وقتی چیزهای تازه ای به شخصیت بیفزایید، کنجکاوی و غافلگیری   و علاقه بیننده را به دیدن حفظ می کنید. دادن خصلت های متضاد به شخصیت یکی از راه های ایجاد یگانگی است. تناقض ها تکنیک مهمی برای خلق   شخصیت های پیچیده و جذاب است. تضادهای درونی شخصیت باعث می شوند که مسیر پیش بینی و انتظارات تماشاگر تغییر کند و با جنبه های   گوناگون  شخصیت غافلگیر شود.

  ۶.به شخصیت نقطه ضعف بدهید. وجود ضعف ها سبب می شود باورپذیری بیننده به شخصیت افزایش یابد. ترس ها یکی از جذاب ترین ضعف هایی   هستند که می توان به شخصیت ها داد، خصوصا ترس های عاطفی که موجب می شوند شخصیت پا پس بکشد و دست یافتن به هدف را برایش دشوار کند.

  ۷.اعطاء معما گونگی به شخصیت. ابزار موثر دیگری که ارتباط تماشاگر را با شخصیت برقرار می کند؛ معما ست. معما همواره توجه خواننده را از   طریق  برانگیختن کنجکاوی جلب می کند.گذشته معما گونه، زمان حال معما گونه و آینده معما گونه ارتباط بیننده را با شخصیت افزایش می دهد.

  ۸.تعیین هدف مهم و غیر قابل چشم پوشی برای شخصیت. هرچه هدفی که قهرمان دنبال می کند مهم تر و حیاتی تر باشد کشمکش او با موانع برای   بیننده جذاب تر خواهد بود. فیلمنامه نویس باید هم هدفی مهم و غیر قابل چشم پوشی برای شخصیت اصلی طراحی کند و هم قهرمان داستان را در   موقعیتی  قرار دهد که چاره ای جز تلاش برای رسیدن به هدف برایش باقی نمانده باشد و در صورت شکست نه تنها خودش بلکه عده ای انسان بی گناه،   باید تاوان سختی بپردازند.

  ۹. قرار دادن یک نیروی مخالف سرسخت در برابر شخصیت اصلی. ماجرا وقتی جذاب تر می شود که نیرو، توان و ابزار هر دو حریف این مبارزه با   هم برابر باشند، اما یکسان نباشند. مثلا یکی زور بازوی بیشتری نسبت به دیگری داشته باشد و در عوض طرف مقابل باهوش تر از او باشد و یا یکی از   تکنولوژی پیشرفته استفاده کند و دیگری از همرزمان بی شمار و جان برکف خود بهره ببرد. از سوی دیگر ضرورت و اجبار هر دو طرف درگیر،   جذابیت ماجرا را بیشتر می کند چون بیننده می داند این مبارزه فقط یک برنده خواهد داشت.

  ۱۰.باید پای مرگ و زندگی در میان باشد! این مرگ چه به معنای پایان زندگی و چه به معنای استعاری شکست و از دست دادن یک امتیاز باشد، در   هر  صورت زندگی قهرمان داستان با وقوع آن یا به پایان می رسد و یا در حد نابود شدن سقوط می کند. اگر مرگ واقعی را در نظر ندارید، حداقل در   صورت عدم موفقیت قهرمان داستان، شکستی در حد نابودی و فنا شدن برایش طراحی کنید. مثلا اگر می­خواهید یک داستان عاشقانه لطیف را بازگو   کنید، باید عاقبت شکست قهرمان داستان را مرگی استعاری در نظر بگیرید. پایانی قدرتمند که همچون مرگ واقعی، تاثیر گذار باشد. چون اگر عدم   موفقیت قهرمان داستان شما، تاثیر مهمی در روند زندگی او نداشته باشد و نتواند فاجعه ای را رقم بزند، کشمکش او با نیروی مخالف، نه تنها انگیزه قابل   قبولی نمی تواند داشته باشد بلکه جذابیتی هم برای بینندگان نخواهد داشت.

      معرفی منابع

       علاقمندان می­توانند برای مطالعه بیشتر به منابع زیر مراجعه نمایند.

         1.         خودباوری در خلاقیت. تام و دیوید کلی، ترجمه مهدی کیامهر، نشر آریانا قلم

         2.         صید ماهی بزرگ (مراقبه، هوشیاری و خلاقیت). دیوید لینچ، ترجمه علی ظفر قهرمانی نژاد، نشر بیدگل

         3.         تلنگری به ذهن: چگونه خلاق تر باشید. راجر فون اک، ترجمه انوشه ضرغام، نشر منظومه خرد

         4.         فیلمنامه نویسی: برانگیختن احساس. کارل ایگلسیاس، مترجمان متین خاکپور و فرهاد دعوت خواه، نشر سمت

         5.         الگوی گسترش ایده داستانی. جفری آلن سچتر، ترجمه شهرام کهرابی،  نشر افراز

 

پیوستها

تاریخ انتشار: یکشنبه 23 دی 1397