کارگاه آموزشی فنون تولید نمایش رادیویی برگزار شد: با چشم گوش دیدن
کارگاه آموزشی فنون تولید نمایش رادیویی، ویژه تهیه‌کنندگان، نویسندگان، کارگردانان و صدابرداران رادیو بر اساس آسیب‌شناسی کارشناسان کمیته ارزیابی نمایش رادیویی در سال 95 برای اولین بار، از سوی اداره‌کل آموزش طراحی و برگزار شد. ارزشیابی‌های صورت گرفته بیانگر رضایت 88 درصدی فراگیران از این کارگاه آموزشی بوده‌است. این کارگاه آموزشی تاکنون در مراکز سیستان و بلوچستان، قزوین، سمنان، فارس، آذربایجان شرقی، گیلان و خوزستان به صورت منطقه‌ای و با حضور 198 شرکت‌کننده برگزار شده‌است. به‌طور کلی برگزاری این کارگاه در سال 97 برای 400 نفر پیش‌بینی شده‌است. در این گزارش به بررسی بخش‌های مختلف این کارگاه آموزشی پرداخته می‌شود.

 ضرورت و هدف برگزاری کارگاه

از آنجا که نمایش رادیویی، بیش‌ترین میزان خلاقیت و جذابیت را در میان سایر برنامه‌های رادیویی دارد و می‌تواند مخاطبان بی‌شماری را جذب کند، آشنایی با اصول و فنون اصلی این حرفه برای ساخت برنامه‌ای اثرگذار و پرمخاطب، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بدین منظور در کارگاه آموزشی فنون تولید نمایش رادیویی به همه موضوعات و مباحثی که در ساخت نمایش رادیویی موفق باید به آن توجه ویژه شود، پرداخته شده است. هدف از برگزاری این کارگاه آموزشی، افزایش دانش و مهارت فراگیران در طراحی و تولید نمایش رادیویی است.

 

مهم‌ترین دروس ارائه شده در کارگاه

این کارگاه آموزشی شامل چهار درس کاربردی است:  1- فن نمایشنامه‌نویسی(مدرس: مجید نظری‌نسب)؛ 2- کارگردانی نمایش رادیویی (مدرس: جواد پیشگر)؛ 3- صدابرداری نمایش رادیویی (مدرس: علی حاجی‌نوروزی)؛ 4. تهیه‌کنندگی نمایش رادیویی (مدرس: شهریار کرمی) .

مهم‌ترین مباحث این کارگاه آموزشی نیز بدین شرح است:

 چگونگی تبدیل موضوع به طرح نمایشی و تبدیل طرح به نمایشنامه

 چگونگی میزانسن و پرسپکتیو در نمایش رادیویی

 اهمیت کلام تصویری و دیالوگ در رادیو

 تجزیه و تحلیل متن نمایش و روش مدیریت و هدایت بازیگران

 آشنایی بازیگران با میکروفن، پرسپکتیو و فضاسازی

 چگونگی تمرینات و آشنایی با روش‌ها و ابزارهای مختلف در عمق بخشی به نقش

 شفافیت و وضوح و ترکیب و کنترل صداها (بازیگران، افکت‌ها و موسیقی)

 طراحی صحیح میکروفن در جهت ایجاد پرسپکتیو و نمایاندن کیفیت آکوستیکی فضاهای داخلی و بیرونی

 چگونگی استفاده از نرم‌افزارهای نصب شده در سیستم دیجیتال

 وظایف تهیه‌کننده نمایش رادیویی در فرآیند تولید

 شناخت ویژگی‌های موسیقایی در نمایش رادیویی

 فضاسازی و رعایت پرسپکتیو در نمایش رادیویی

 ساخت تیتراژ

دیدگاه یکی از مدرسان کارگاه

افزایش درخور ملاحظه تعداد آثار نمایشی ساخته همکاران مراکز استان‌ها که موفق به دریافت سپاس‌نامه و جایزه از جشنواره‌های معتبر داخلی و بین‌المللی شده‌اند، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای برگزاری این کارگاه آموزشی است.

این کارگاه آموزشی از ابتدا با هدف آموزش فراگیران و شرکت دادن آن‌ها در فرآیند تولید یک نمایش رادیویی از آغاز تا پایان طراحی شده است تا شرکت‌کنندگان علاوه بر تکمیل دانسته‌های نظری، به‌صورت عملی در این کارگاه آموزشی مورد آزمون قرار بگیرند و با نقاط ضعف و قوت خود در ساخت نمایش رادیویی آشنا شوند.

با توجه به برگزاری موفق کارگاه آموزشی فنون تولید نمایش رادیویی در سراسر کشور و دستیابی به نتایج مطلوب، ضروری است سطح پیشرفته این کارگاه آموزشی نیز برگزار شود.

در رسانه‌های دیداری، سازنده اثر، کادر تصویر را تعیین و ارائه می‌کند و بیننده قادر به تغییر کادر انتخاب شده از سوی سازنده نیست، در حالی که در رسانه شنیداری چنین اجباری وجود ندارد و شنونده می‌تواند براساس آنچه از طریق گوش دریافت می‌کند شخصیت‌های نمایش و موقعیت‌های زمانی و مکانی موجود در فایل صوتی را تخیل و تجسم کند و اینجاست که نه‌تنها تفاوت، که ویژگی‌های کار در یک رسانه شنیداری، با محدودیت‌های خاص آن ظهور و بروز پیدا می‌کند؛ تفاوت، از آن جهت که در رادیو سازنده فقط با گوش مخاطب ارتباط دارد، ویژگی، از آن جهت که قادر است تخیل و تجسم شنونده را به چالش بکشد و محدودیت، از آن جهت که هرمتنی به دلایل انتخاب موضوع و شیوه نگارش ممکن است مناسب نمایش رادیویی نباشد، چراکه ذاتاً دارای ویژگی‌های تصویری و دیداری است و برنامه‌ساز رادیو قادر به تأمین یا تولید ما بازای شنیداری موجود در آن متن نمایشی نیست. حال باید دید در چه شرایطی این عبارت «با چشم گوش دیدن» تحقق می‌یابد؟ یقیناً در این فرایند هر قدر عوامل یادشده، آشنایی و تعامل بیش‌تری با یکدیگر داشته باشند، نتیجه کار مطلوب‌تر خواهد بود.

  1. نویسنده: نویسنده با طراحی منطقی و اصولی تعداد صحنه‌ها و شخصیت‌های معدود در متن خود، به شنونده کمک می‌کند تا موقعیت‌ها و شخصیت‌ها را از آغاز تا پایان نمایش به ذهن بسپارد و با آنان همراه شود، همچنین با توصیف صحنه‌ها و علت حرکت و جابه‌جایی بازیگران و ایجاد موقعیت‌های گره‌افکنی، درگیری و گره‌گشایی در متن، مخاطب را درگیر قصه‌ای شنیدنی مبتنی براصل کنش و واکنش می‌کند، به گونه‌ای که شنونده به یکباره خود را در میان شخصیت‌ها و موقعیت‌هایی احساس می‌کند که برایش هم آشنا و هم غریبه‌اند و این، آن وجه زیبایی‌شناسانه و جذاب متن نمایشی است که از مجموعه دیالوگ‌های کاملاً حساب شده و دقیق شکل می‌گیرد و بخشی از اصل «با چشم گوش دیدن» را به خود اختصاص می‌دهد.
  2. کارگردان: کارگردانی در نمایش رادیویی ویژگی‌هایی دارد و تمام میزانسن‌ها حول محور میکروفن و فاصله‌های تعیین‌شده از میکروفن طراحی می‌شود و این امر، اگر به درستی و با دقت صورت بگیرد، سبب می‌شود تجسم موقعیت مکانی و حرکت و جابه‌جایی بازیگران به‌خوبی به مخاطب منتقل شود؛ همچنین با هدایت و نظارتی که کارگردان بر روی بیان، آکسان‌گذاری(تأکیدات مفهومی بر روی واژگان) و حس‌گیری بازیگران اعمال می‌کند موجب می‌شود شنونده به‌راحتی مفاهیم را دریافت کند، بازی‌ها برای او باورپذیر شود و بتواند با بازیگران همذات‌پنداری کند و این نیز بخش دیگری از اصل «با چشم گوش دیدن» است.
  3. صدابردار: صدابردار نمایش رادیویی نیز در تحقق اصل «با چشم گوش دیدن» نقش دارد. یقیناً انتخاب میکروفن‌های مناسب، چگونگی چیدمان میکروفن‌ها در استودیو، دریافت صدای شفاف و واضح، رعایت فاصله بازیگران از میکروفن، برقراری تعادل بین منابع صوتی، تسلط بر رعایت و حفظ پرسپکتیو صدا در طول زمان ضبط، آرامشی را برای شنونده فراهم می‌کند تا یک نمایش رادیویی را تا انتها همراهی کند.
  4. تهیه‌کننده: تهیه‌‌کننده نمایش رادیویی، آخرین فرد از گروه سازنده نمایش رادیویی است که با انتخاب، ترکیب و تلفیق تمام عناصر صوتی، اصل «با چشم گوش دیدن» را تکمیل می‌کند و با به کارگیری ساند افکت‌های لازم، موقعیت‌های زمانی و مکانی را کامل می‌کند و با توجیه افکتور و نظارت بر عملکرد او موجبات رنگ‌آمیزی صحنه‌های نمایش را فراهم می‌آورد و شنونده را در موقعیتی ملموس و باورپذیر قرار می‌دهد.

 معرفی منابع

علاقه‌مندان می‌توانند برای مطالعه بیش‌تر به منابع زیر مراجعه کنند.

کسدی، مارش.(1376). نمایش‌نامه‌نویسی قدم به قدم از پیدایش فکر اولیه تا نوشتن نمایش‌نامه کامل. مترجم: ناصر آقایی. تهران: انتشارات تربیت

اگری، لاجوس. (1383). فن نمایشنامه‌نویسی. مترجم: مهدی فروغ. تهران: انتشارات نگاه

لبیبی، محمدمهدی. (1383). معیارهای اخلاق رسانه‌ای در رادیو. تهران: انتشارات اداره‌کل پژوهش‌های صدا

سدیفی، مهدی.(1383). آشنایی با موسیقی شرق و غرب. تهران: انتشارات تحقیق و توسعه صدا

پیوستها

تاریخ انتشار: چهارشنبه 12 دی 1397